ConCeption

Wie schrijft die blijft... of toch niet?

Terug

De economie van goed en kwaad

Gepubliceerd op: 9 mei 2013
Categorie: Leadership

Ik wil de aandacht vestigen op een boek met de titel 'de economie van goed en kwaad'. Dat boek is zeer de moeite waard en zet je aan het denken zet over de maatschappij, en met name de economische activiteiten daarbinnen. We zitten in een economische crisis en een financiële crisis. Ik heb daar vanuit mijn vakgebied dagelijks mee te maken. Met regelmaat vraag ik me af of er niet een veel dieper probleem achter deze crises verborgen ligt. Ik weet het wel zeker! Maar daar willen wij in onze Westerse samenleving niet of nauwelijks aan denken.

Tomás Sedlácek, de schrijver van het boek ‘De economie van goed en kwaad, daagt me uit om daar wel over na te denken. Maar hij appelleert (zonder dat hij het daarover heeft) ook aan mijn diepste overtuigingen, namelijk die van een christen die Jezus wil volgen. Hij legt uit waar het denken over de economie ontspoord is en wat de remedie zou kunnen zijn om te voorkomen dat we definitief in het moeras zakken.

Al lezend in dit boeiende boek, wilde ik ook weten wat er op internet over dit boek was geschreven en ik kwam op het literatuurplein een (voor mij herkenbare) recensie tegen van de heer H.A. Hofman, historicus. In mijn eigen beschrijving van het boek neem ik zijn analyse mee. Omdat ik mij herken in zijn recensie. Zie http://www.literatuurplein.nl/recensie.jsp?recensieId=311

Wie is Tomás Sedlácek?

De schrijver van dit boek met de aandachttrekkende titel “De economie van goed en kwaad” was economisch adviseur van de voormalige Tsjechische president Vaclav Havel. Hij is iemand die vastgeroeste gedachten prikkelt en je met geschiedenislesjes aan het denken zet. Dat deed hij in zijn advieswerk voor de overheid ook, zo lezen we in het voorwoord van Havel. Voor hem is economie niet in de eerste plaats een zaak van wiskunde en statistieken. Economie is geen neutrale wetenschap. Economie heeft voor Sedlácek alles te maken met de manier waarop wij als denkende mensen in het leven staan, met onze opvattingen en denkbeelden dus. En dat is precies iets wat ik ook elke dag steeds meer begin te merken. Ik ben zelf bedrijfseconoom en we doen alsof we economie ‘neutraal’ en wetenschappelijk kunnen behandelen, maar het economisch denken is niet los te koppelen van je vooronderstellingen op gebied van filosofie en levensbeschouwing.

De analyse

Sedlácek laat in zijn boek zien dat er eigenlijk drie manieren zijn (binnen de West-Europese context) waarop we met economie kunnen omgaan.

  1. Dat is de de klassiek-Griekse benadering. We kunnen dan MATIGHEID en HARMONIE kiezen als trefwoorden voor het omgaan met de economie.
  2. Daarnaast is er de Bijbelse manier en dan is BEHEER het trefwoord.
  3. En tenslotte is er het 18e-eeuwse Verlichtingsdenken, waarin VOORUITGANG en GROEI centraal kwamen te staan.

Deze derde manier is leidend geworden in ons Westerse ‘geloof’ over economie, welvaart en vooruitgang. De schrijver laat zien hoe het denken gegroeid is naar een soort vooruitgangsgeloof. Het denken dat ten grondslag ligt aan wat wij ‘de Verlichting’ zijn gaan noemen, heeft geleid tot een economie waarin permanente groei noodzakelijk is om onze hebzucht en begeerten te bevredigen.

De effecten van het ‘Verlichtingsdenken’

Onze maatschappij draagt in alles de vrucht van het ‘Verlichtingsdenken’. Wij zijn een samenleving van overdaad en verspilling. Hoewel de Westerse landen de rijkste landen zijn uit de hele geschiedenis van de mens, is het nog steeds niet genoeg. Zelfs in tijden van overvloed maken we schulden, leven we op krediet en jagen we de bodemschatten voor toekomstige generaties er door heen. Inmiddels is alle ethiek en elke moraal verdwenen uit de economie. Het draait alleen om de groeicijfers, de winstmarges, de bonussen en beurskoersen. Onze schuldeneconomie legt een zware hypotheek op de toekomst. In deze economie is de mens zijn vrijheid kwijtgeraakt. Hij moet permanent werken in een 24-uurs economie om tegemoet te komen aan onverzadigbare behoeften. Iedereen ziet in dat het zo niet langer door kan gaan. Op topsnelheid razen we op een afgrond af, maar we slagen er niet in om te stoppen of de snelheid te matigen. We kunnen alleen nog hopen dat wetenschap en techniek in staat zijn om tijdig een brug over de kloof te slaan.

Het moet anders

Sedlácek  toont aan dat het totaal anders zou moeten. De koers moet radicaal gewijzigd worden. De schrijver laat zien hoe het klassiek-Griekse model, maar vooral het Bijbelse model een prima alternatief biedt voor de huidige koers die tot meer rampspoed gaat leiden. Hij toont aan dat het Bijbelse model de mens aanzet om in tijden van voorspoed te sparen en in tijden van tegenspoed te investeren. Sedlácek beschrijft hoe in de Bijbel richtlijnen worden gegeven die ervoor zorgen dat na verloop van een halve eeuw schulden vereffend en rijkdommen herverdeeld worden, zodat er opnieuw voor iedereen gelijke kansen ontstaan. In de Bijbelse economie is rust ingebouwd (de zondag is vrij van arbeid) zodat de mens zich kan ontspannen en kan genieten van het resultaat van zijn werk. Tal van sociale maatregelen dienen te voorkomen dat de arme verkommert, maar tegelijk mag de arme niet blijvend afhankelijk zijn van anderen, moet hij op enig moment weer in staat zijn om zijn eigen brood te verdienen. Het Bijbelse model stelt ethiek en moraal centraal: werken om je eigen levensonderhoud te verdienen, sober leven om slechte tijden te doorstaan en voor toekomstige generaties een stabiel bestaan mogelijk te maken. Daarmee voorkom je abrupte pieken en dalen in de conjunctuur. Deze economie is doortrokken van moraal, met als gevolg zorg en aandacht voor elkaar, maar het is geen systeem waarin de prikkel om zelf te presteren is verdwenen.

Ons probleem heet ‘hebzucht’

Het is de klemmende vraag of er nog wel voldoende tijd is om onze economie op een ander spoor te zetten. Nog erger is dat ondanks een toenemend besef van urgentie we het er op blijven wagen met het huidige economische model. Ook tijdens de laatste verkiezingen draaide het weer om groeicijfers en het percentage van het begrotingstekort. Dezelfde wetenschap die ons een ongekende welvaart heeft gebracht, heeft ons ook in deze fuik gevoerd. We moeten afstappen van het 18e-eeuwse vooruitgangsgeloof en niet langer in drogredenen geloven. Overbevolking is niet het probleem, en dus is geboortebeperking niet de oplossing. Onze hebzucht is het probleem. Zelfbeheersing en matiging zijn de sleutel tot een oplossing.

En het bijzondere daarbij is dat al deze dingen voor honderd procent het Bijbelse denken laten zien. En het laat ook zien dat je het ook als christen knap lastig kunt hebben om het ‘anders’ te doen. Voor een deel kan dat ook niet omdat we – ook als Jezus-volgende-christenen – ons niet kunnen ontworstelen aan de maatschappij waarin we leven. En dat hoeft ook niet. Maar we mogen (moeten) ons wellicht veel meer bewust worden dat onze manier van leven niet ‘normaal’ is. Als wij Jezus willen volgen in onze banen, ons wonen en alle aspecten van ons levensonderhoud, dan krijgen we te maken met de wetten van onze samenleving. Banken, belastingen, hypotheken, scholen, inrichting van bedrijven, wat je ook maar kunt bedenken, het zijn de wezenskenmerken van onze maatschappij. En deze maatschappij is de ultieme vrucht van de Verlichting. En die laatste staat écht haaks op het Koninkrijk van God.

Daarover gaat dit boek overigens helemaal niet, maar voor mij is het een interessant en tot nadenken stemmend boek van een originele seculiere denker!

Reacties

Er zijn nog geen reacties op deze blog

Reageer op deze blog


Verplicht maar verborgen